Đà Nẵng: Năm trăm năm làng nghề truyền thống Túy Loan

Làng nghề Túy Loan

(TBMK)-Phục dựng, duy trì và phát triển làng nghề truyền thống đã tốn biết bao công sức lẫn bút giấy. Hiệu quả đến đâu? Người sản xuất vẫn mãi loanh quanh trong cái ao làng, để vượt qua được lũy tre làng, tự thân họ phải nỗ lực không mệt mỏi, họa hoằn chăng mới có một vài làng nghề “Vượt vũ môn”. Nỗi đau cùng trăn trở của nhiều làng nghề vùng Trung bộ phải làm sao để tồn tại, tránh nguy cơ mai một khỏi phải ân hận với tổ nghề.

Những người giữ lửa

Mỗi độ Xuân về, chừng 2 tháng trước Tết Nguyên đán, những người giữ lửa làng nghề lại tất bật bắt tay vào mùa sản xuất trọng điểm nhằm phục vụ cho thị trường Tết trong và ngoài nước.

Làng nghề bánh tráng (bánh đa) Túy Loan, xã Hòa Phong, huyện Hòa Vang, TP. Đà Nẵng là làng nghề nổi tiếng từ lâu gắn liền với làng cổ Túy Loan trên 500 năm. Về đây ta sẽ thấy được dáng vẻ của một làng quê yên bình bên dòng sông ôm ấp, uốn lượn qua làng cũng mang tên Túy Loan.

Không chỉ Túy Loan, một số làng quê lẫn thành thị ở vùng Trung và Nam Trung bộ xem bánh tráng là món khoái khẩu trong bữa ăn. Nét riêng ở Túy Loan theo thông lệ cứ độ Xuân về, bánh tráng là món không thể thiếu trên bàn lễ cúng gia tiên. Bánh tráng Túy Loan là đặc sản nức tiếng của làng quê ven đô Đà Nẵng đã từng theo chân du khách, thương nhân đến với người dân khắp nơi và xuất ngoại theo những người con xứ Quảng Nam – Đà Nẵng ở nước ngoài mỗi khi có dịp về thăm quê cha đất tổ.

Thực trạng sản xuất của làng nghề Túy Loan không còn sôi động như thời hoàng kim nhà nhà đều có lò tráng bánh, hiện ở Túy Loan còn khoảng 16 hộ duy trì sản xuất nhưng không đều đặn, có trên 10 hộ sản xuất thường xuyên như: Đặng Thị Tùng, Đặng Thị Túy Phong, Trần Thị Luyện, Nguyễn Thị Anh… Có 2 hộ được chọn thí điểm tham gia dự án sản xuất theo quy chuẩn của TP. Đà Nẵng, đó là hộ bà Đặng Thị Tùng và Đặng Thị Túy Phong. Các hộ này chỉ hoạt động cầm chừng từ 7 đến 10 ngày trong các tháng 1 – 10. Sản xuất chỉ được đẩy mạnh vào 2 tháng cuối năm Âm lịch để cung ứng cho thị trường tết cổ truyền.

Đây là mối lo của chính quyền sở tại cũng như những người đang giữ lửa làng nghề. Nếu mai này lớp trẻ không còn mặn mà với cái nghề có thu nhập bấp bênh này thì nguy cơ làng nghề sẽ bị xóa sổ!

Bà Đặng Thị Túy Phong 78 tuổi (có trên 60 năm làm nghề) tâm sự: “Được Sở NN&PTNT cùng Sở Công thương đầu tư 30 triệu để thực hiện sản xuất theo quy chuẩn. Số tiền này dùng để trang bị máy xay bột, máy ép chân không, nhà xưởng, thùng… còn Logo in sẵn trên bao bì được cho không mất tiền. Nguyên liệu gồm: gạo đặc chủng sản xuất tại địa phương, đường, nước mắm, gừng, tỏi và mè (vừng) chà vỏ, gừng, tỏi phải giã nhuyễn. Nếu khách hàng yêu cầu thì thêm tiêu hoặc thay đường kính bằng đường tán. Nghề này cực lắm, phải dậy sớm mới làm kịp trong ngày”.

Hiện nay bà Phong đang cho ra lò 3 loại bánh: loại nhỏ giá 50.000đ/10 cái, loại trung giá 90.000đ/10 cái và loại lớn giá 120.000đ/10 cái. Những tháng sản xuất cầm chừng chỉ độ 300 – 400 bánh/tháng. Riêng 2 tháng cuối năm sản lượng tăng đột biến lên 4.000 – 5.000 bánh/tháng tùy kích cỡ.

Điểm nổi bật của bánh tráng Túy Loan là không phơi nắng mà sấy bằng lò nên có sự khác biệt như: bánh có độ dòn cao, hợp vệ sinh, không có bụi, sản xuất được lúc trời mưa. Nhược điểm là dễ bể hơn bánh phơi nắng, loại bánh này phải nướng trên bếp than hồng rực lửa. Riêng bánh tráng phơi nắng có ưu và khuyết điểm như: khó vỡ nên có thể gấp lại, mất vệ sinh vì bụi bặm và ruồi bu.

“Nghề này cực, thu nhập không cao nhưng lại bất thường vì thế nên lớp trẻ bây giờ không còn mặn mà nữa. Rất khó phát triển, lo nhất là làm sao giữ được nghề tổ truyền tránh khỏi mai một” – bà Phong trăn trở.

Tiếp sức làng nghề

Bà Nguyễn Thị Vân, Chủ tịch UBND xã Hòa Phong cho biết: “Lãnh đạo địa phương đặc biệt quan tâm đến làng nghề truyền thống Túy Loan; ngoài bánh tráng còn có mì quảng, mì khô… chúng tôi đã trình đề án duy trì, phát triển làng nghề bánh tráng lên các cấp và đã được Sở NN & PTNT TP. Đà Nẵng thẩm định. Địa phương chúng tôi rất mong có vốn để kịp thời thực hiện phương án đã vạch ra, làm sao từ nay đến năm 2020 xây dựng và đẩy mạnh sản xuất thành làng nghề quy mô theo quy chuẩn”.

Đặc sản của làng nghề Túy Loan trong bao bì chân không

Đặc thù của nghề này là tận dụng được nguồn lao động kể cả trẻ em, nhưng lực lượng chính vẫn là lao động nữ có độ tuổi trên 40 và sử dụng nguồn lực tại chỗ. Hạn chế còn tồn tại là đào tạo nghề chưa bài bản, chủ yếu từ gia truyền. Nhằm giữ được nghề truyền thống và nâng cao sản lượng lẫn chất lượng nên đề án chú trọng đến khâu thiết kế Logo, bao bì sao cho bắt mắt. Khâu tiêu thụ cũng được cải tiến bằng cách nướng sẵn rồi đóng bao, cách này tiện cho khách hàng sau khi mua về là sử dụng ngay.  Cái cần và cấp thiết nhất là quảng bá thương hiệu thông qua phương tiện truyền thông. Từ đó, người tiêu dùng sẽ để ý đến thương hiệu, đầu ra tất ổn định và mở rộng thêm thị trường tiêu thụ, tự khắc làng nghề sẽ được khởi sắc và có sức sống.

Hiện tại, Túy Loan chưa khai thác được thế mạnh của làng nghề. Kỳ vọng trong tương lai các ban ngành và các Công ty Du lịch sẽ quan tâm giúp đỡ để mở thêm tour Du lịch làng nghề vì nơi đây có lợi thế và tiềm năng từ dòng sông êm đềm chảy qua làng cổ Túy Loan. Với những nỗ lực của chính quyền cũng như người dân, mong một ngày không xa làng nghề Túy Loan sẽ thêm nét chấm phá nhằm xua tan nỗi ám ảnh mai một như một số làng nghề đang đứng bên bờ vực thẳm!

Anh Dũng – Linh Cơ