(MK - ASEAN) - Âm nhạc dân gian H’rê khá đa dạng và phong phú, tuy nhiên những giá trị về âm nhạc, văn hóa đang dần có nguy cơ mai một bởi thời gian, bởi những biến động lịch sử và bởi cơ chế thị trường…

Vì vậy, để âm nhạc dân gian H’rê “sống” được trong đời sống đương đại, và góp phần nghiên cứu các giá trị âm nhạc dân tộc, Tiến sĩ Nguyễn Thế Truyền đã đã cho ra đời đứa con tinh thần thứ 3 “Âm nhạc dân gian của tộc người H’rê ở Quảng Ngãi”, sau khi đạt giải thưởng cao của Hội Văn nghệ dân gian Việt Nam vào tháng 12-2019, giải Nhì B (không có giải Nhất).

Cuốn sách không chỉ cung cấp những kiến thức hữu ích mà còn giúp độc giả có cái nhìn hệ thống và chi tiêt về âm nhạc H’rê độc đáo làm sày lòng người này.

Để không còn là những hoài niệm…

Cũng như 54 dân tộc khác, người H’rê có nền văn hóa nghệ thuật độc đáo. Họ thích sáng tác thơ ca, đam mê ca hát và chơi các loại nhạc cụ, như là: làn điệu dân ca Kachôi và Kalêu, các loại nhạc cụ trống, sáo talía,… trong đó quý nhất là bộ chiêng 3 hoặc 5 chiếc, với nhịp điệu tiết tấu khác nhau và được lưu truyền qua các thế hệ.

Ngày nay, theo dòng chảy của thời gian và trước sự du nhập của nhiều loại hình văn hóa khác nhautrong thời đại khoa học công nghệ phát triển, đặc biệt là sự bùng nổ của Internet và việc ứng dụng thành quả công nghệ đã làm cho chất lượng cuộc sống của con người phát triển vượt bậc. Tuy nhiên, điều này cũng là một thách thức đối với sự tồn tại của các hình thức diễn xướng dân gian trong đời sống của cộng đồng, trong đó có âm nhạc dân gian của tộc người H’rê Quảng Ngãi.

Chính vì thế, việc nghiên cứu âm nhạc của một tộc người ở một địa phương cụ thể có tác dụng làm rõ các vấn đề của một hiện tượng văn hóa, góp phần vào việc bảo tồn những giá trị âm nhạc, văn hóa đang có nguy cơ bị mai một. Đây cũng là một cách kế thừa và phát huy di sản văn hóa truyền thống, phục vụ trong việc nghiên cứu âm nhạc các dân tộc cư trú vùng triền Đông Trường Sơn, trong không gian văn hóa Trường Sơn – Tây Nguyên.

Cuốn sách Âm nhạc dân gian của tộc người H’rê ở Quảng Ngãi, do Nhà xuất bản Giáo dục Việt Nam phát hành là kết quả của quá trình mà Tiến sĩ Nguyễn Thế Truyền – người con gốc Quảng Ngãi đã đi sâu vào nghiên cứu, khảo sát và thực hiện những chuyến điền dã để viết nên. Với mong muốn đưa những giai điệu của núi rừng, âm thanh của đại ngàn không còn là những hoài niệm xa xưa và đến gần hơn với mọi người, góp phần gìn giữ và phát huy những giá trị văn hóa truyền thống của dân tộc.

Tiến sĩ Nguyễn Thế Truyền chia sẻ cùng Tạp chí điện tử MEKONG – ASEAN : “Cuốn sách không chỉ là tâm huyết của người làm báo, người nghiên cứu và giảng dạy về âm nhạc dân gian như tôi, mà thông qua đó tôi muốn gửi gắm thông điệp, những giá trị văn hóa âm nhạc từ xa xưa của dân tộc H’rê. Qua bao nhiêu thăng trầmcủa lịch sử,  người ta vẫn gìn giữ và truyền dạy cho con cháu. Đặc biệt đối với thế hệ trẻ cần phải tiếp thu, gìn giữ được những tinh hoa của tổ tiên, ông bà để lại. Đứng trước những thử thách của toàn cầu hóa, để gìn giữ những giá trị âm nhạc truyền thống, điều quan trọng nhất là phải làm sao để tình yêu đối với âm nhạc dân gian tồn tại trong trái tim của mỗi người, nhất là lớp trẻ”.

Bìa sách Âm nhạc dân gian của tộc người H’rê ở Quảng Ngãi

Gìn giữ và phát huy giá trị âm nhạc dân tộc

Khác với những tác phẩm trước đây, sách Âm nhạc dân gian của tộc người H’rê ở Quảng Ngãi, đã đi sâu nghiên cứu âm nhạc dân gian bao gồm nhạc đàn, nhạc hát, thangâm, đặc điểm giai điệu, nhịp điệu và cấu trúc bài bản âm nhạc, giúp người đọc hình dung được nét đặc trưng về âm nhạc của người H’rê.Công trình là những nghiên cứu toàn diện và chi tiết các khía cạnh âm nhạc dân gian trong đời sống của tộc người H’rê ở Quảng Ngãi. Từ đó, hệ thống hóa và nhận diện âm nhạc dân gian của người H’rê trên cơ sở tổng hợp âm nhạc ở từng vùng khác nhau trong tỉnh Quảng Ngãi. Góp phần làm rõ giá trị văn hóa dân gian của người H’rê thể hiện trong âm nhạc, qua so sánh với các tộc người Tây Nguyên.

Đồng thời, tác giả đã phát hiện và bước đầu gợi mở một số vấn đề của văn hóa dân gian, dân tộc học và sử học, qua quá trình nghiên cứu âm nhạc tộc người và tiếp cận liên ngành. Đó là tên gọi về tộc danh, tên gọi nhạc khí k’la, chiếc tà vố (sáo đất), các vùng âm nhạc H’rê, cấu trúc thang âm cồng chiêng bộ 5 chiếc cũng như sự giao lưu giữa tộc H’rê (Chăm Rê hay Chăm Quảng Ngãi) với tộc Chăm diễn ra trong quá khứ, mà ngày nay vẫn còn nhiều dấu vết trong âm nhạc dân gian người H’rê. Sách cũng góp phần nâng cao nhận thức của người H’rê và của xã hội về các giá trị văn hóa dân gian thể hiện trong âm nhạc, giúp người H’rê thêm quý trọng giữ gìn và phát huy vốn văn hóa truyền thống của dân tộc.

Theo Tiến sĩ Nguyễn Thế Truyền, “công trình đưa ra những đặc trưng nhằm nhấn mạnh tính đa dạng âm nhạc dân gian của H’rê, là một biểu hiện của tính đa dạng trong thống nhất của âm nhạc dân gian Việt Namvà là kho dữ liệu phản ánh những khía cạnh đa dạngcủa chủ thể sáng tạo, cũng như môi trường sống của họ”. Nghiên cứu bao gồm: dân ca, dân nhạc; nêu những nét đặc trưng của âm nhạc vùng, khu vực; những nét riêng khác với các tộc người ở Tây Nguyên; cũng như về chủ thể sáng tạo âm nhạc, môi trường sống và những biến đổi của nó.

Tuy nhiên các vấn đề về giá trị văn học như: ca từ, thể thơ và các thủ pháp văn học cũng được đề cập tới, nhưng chưa có điều kiện đi sâu.Bên cạnh đó tác giả nghiên cứu âm nhạc dân gian của người H’rê còn tồn tại trong đời sống hiện nay ở những địa điểm thuộc Quảng Ngãi có người H’rê sinh sống tập trung, những nơi còn sinh hoạt và lưu giữ âm nhạc dân gian. Thế nhưng, âm nhạc cổ truyền của họ hiện không còn hoặc chỉ còn qua lời kể của người dân cũng được xem xét đối chiếu, so sánh.

Sách gồm 4 chương: Chương I – Khái quát về văn hóa dân gian người H’rê ở Quảng Ngãi;Chương II – Âm nhạc dân gia H’rê ở Quảng Ngãi – nhìn từ gócđộ vănhóa học(bao gồm: Khái quát về các thể loại,đề tài nội dung, yếu tố phồn thực thể hiện qua âm nhạc, một số nghi tục liên quan đến âm nhạc, các vùng âm nhạc H’rê); Chương III – Âm nhạc dân gianH’rê ở Quảng Ngãi – nhìn từ góc độ âm nhạc học(bao gồm: Nhạc khí dân gian H’rê,ca từ, mối quan hệ giữa lời ca và âm nhạc, thang âm trong âm nhạc dân gian H’rê, đặc điểm giai điệu nhịp điệu trong âm nhạc dân gian H’rê, cấu trúc bài bản âm nhạc dân gian H’rê);Chương IV – Đặc trưng và biến đổi của âm nhạc dân gian H’rê(bao gồm: Đặc trưng của âm nhạc dân gian H’rê, một nền âm nhạc gắn liền với môi trường sống, những biến đổi của âm nhạc dân gian H’rê ở Quảng Ngãi).

Ngoài ra, một số sách cùng tác giả đã xuất bản như: Nhạc khí của tộc người H’rê ở Quảng Ngãi (Hội Văn nghệ dân gian Việt Nam, Nhà xuất bản Văn hóa – Thông tin 2011), Nhạc khí Xơ Đăng ở miền Tây Quảng Ngãi(Hội Văn học nghệ thuật các dân tộc thiểu số, Nhà xuất bản Hội Nhà văn 2019). Tác giả cũng đã công bố trên 30 bài báo khoa học về nghệ thuật âm nhạc, trong đó có một số công bố quốc tế trên: Asian – European Music Research E-Journal (AEMR-EJ) và European International Research Academy (EIRA). Ngoài ra, tác giả Nguyễn Thế Truyền còn đạt nhiều giải thưởng quốc gia về nghiên cứu âm nhạc, trong đó có một giải nhất, một giải A và hai giải nhì,… Ông còn thường xuyên tham gia giảng dạy tại nhiều trường Đại học và hướng dẫn nhiều Thạc sĩ tại Nhạc viện TP.HCM.

Các hướng nghiên cứu chủ yếu của tác giả là về Âm nhạc dân gian của tộc người của các tộc thiểu số cư trú bên triền Đông của dãy Trường Sơn; Âm nhạc dân gian cả người Việt Trung Bô, Nam Bộ; Âm nhạc dân gian người Khmer Nam Bộ. Bao gồm các vấn đề: dân ca, nhạc khí, cấu trúc bài bản, cấu trúc thang âm – điệu thức, thanh điệu, trong cách tiếp cận của âm nhạc học, nhạc khí học và nghệ thuật học.

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *