(TBMK) – Theo những ghi chép để lại, huyện Kim Động (Hưng Yên) có nghề nấu rượu truyền thống đã tồn tại và phát triển qua nhiều thế kỷ. Nghề nấu rượu ở đây chủ yếu phát triển ở các xã Toàn Thắng, Phạm Ngũ Lão, Vinh Xá, Nghĩa Dân của huyện Kim Động, nhưng nơi nổi tiếng và tập chung nhiều nhất hiện nay là làng Trương Xá (Toàn Thắng).

Sản phẩm của làng nghề rượu Trương Xá

Trương Xá là một trong những làng nghề truyền thống tiêu biểu của tỉnh Hưng Yên, được hình thành và phát triển hàng trăm năm. Bí quyết nấu rượu nơi đây đã từng được mang về nước Pháp (thời kỳ Pháp thuộc) để áp dụng nhưng không thành. Hiện nay, Trương Xá có khoảng 150 hộ sản xuất, kinh doanh rượu, trong đó có 130 hộ sản xuất rượu thủ công và 20 hộ (đã đăng ký kinh doanh) vừa sản xuất kinh doanh vừa bao tiêu cho các hộ sản xuất trên địa bàn. Trung bình mỗi ngày các hộ nấu rượu ở Trương Xá cung cấp ra thị trường khoảng 1 nghìn lít, hộ nấu nhiều khoảng 60-70 lít, hộ nấu ít cũng sản xuất cả chục lít/ngày.

Việc nấu rượu của các hộ dân ở đây hoàn toàn theo phương pháp thủ công. Sản phẩm có đặc điểm trong suốt, mùi thơm đặc trưng, nồng độ trung bình từ 40-45 độ, riêng nước đầu có khi lên tới 60-65 độ. Để có sản phẩm đặc trưng đó, người làng Trương Xá đã phải tích lũy kinh nghiệm qua hàng trăm năm, họ rất chú ý tới nguyên liệu, chất lượng men, quá trình ủ, nấu và trưng cất theo đúng phương pháp cổ truyền mà các cụ trong làng để lại.

Theo các cụ cao niên và người làm nghề trong làng kể lại, từ thuở mới hình thành, rượu truyền thống ở Trương Xá được nấu bằng gạo nếp cái hoa vàng cấy trên những cánh đồng màu mỡ nhất trong huyện. Khi lúa thu hoạch xong sẽ được đem ra phơi qua nhiều nắng. Gạo để nấu rượu chỉ sát bỏ vỏ trấu, vo đãi kĩ, nấu thành cơm vừa độ dẻo, dỡ ra nia, khi nguội được xếp vào thúng, xung quanh lót lá chuối. Cứ một lượt cơm rắc một lượt men đã tán nhỏ, sau đó được đậy kín rồi đặt thúng lên trên chậu sành, để vào chỗ khuất gió khoảng 5-6 ngày.

Cơm rượu có mùi thơm, hạt cơm mọng nước, nước ngọt chảy xuống chậu khoảng nửa lít thì cho vào hũ, đổ thêm nước sạch, ngâm từ 6-7 ngày rồi mang chưng cất (nấu rượu). Mỗi mẻ nấu (còn gọi là 1 hũ hay 1 vò) rượu cần tới 6 kg gạo với 5 bánh men cỡ trung bình. Sản phẩm của quy trình chưng cất sẽ là rượu có nồng độ tùy theo nhu cầu sử dụng và ý của người chưng rượu. Ngoài rượu nếp, người dân Trương Xá cũng nấu rượu bằng các loại gạo tẻ như gạo bắc thơm, gạo tám, gạo nàng hương…

Ngày nay, sản phẩm rượu của làng Trương Xá không những có tiếng ở các tỉnh, thành phố mà khách nước ngoài cũng biết đến, nghề truyền thống này là niềm tự hào của người dân địa phương và tạo thu nhập ổn định cho người làm nghề.

Năm 2016, UBND tỉnh Hưng Yên đã giao Sở Khoa học và Công nghệ (KH&CN) cùng UBND huyện Kim Động tìm giải pháp xây dựng và phát triển thương hiệu rượu Trương Xá. Dự án được giao cho C.ty TNHH Phát triển tài sản trí tuệ Việt (IPASPRO – một tổ chức đại diện về sở hữu công nghiệp) chủ trì thực hiện. Việc Sở KH&CN hỗ trợ xây dựng nhãn hiệu chứng nhận “Rượu Trương Xá” góp phần tích cực trong việc khắc phục nạn hàng giả, hàng nhái, hàng kém chất lượng và bảo vệ người tiêu dùng tốt hơn.

Giấy chứng nhận đăng ký nhãn hiệu “Rượu Trương Xá, Kim Động – Hưng Yên”

Sau 2 năm triển khai thực hiện (2016-2017), ngày 10/4/2017, Cục Sở hữu trí tuệ đã có Quyết định số 21806/QĐ-SHTT cấp Giấy chứng nhận đăng ký nhãn hiệu số 279396 cho Nhãn hiệu chứng nhận “Rượu Trương Xá, Kim Động – Hưng Yên”. Đây được coi là kỳ vọng để phát triển sản phẩm này về cả chất lượng và giá trị, trở thành một thương hiệu uy tín trên thị trường hiện nay.

Chia sẻ với chúng tôi, một số hộ sản xuất trong Hội làng nghề Rượu Trương Xá bày tỏ, rất mong các cấp, các ngành tạo điều kiện cấp một khu đất riêng cho làng nghề để có nơi tập chung sản xuất để thuận lợi hơn trong việc quản lý, kiểm soát chất lượng, đầu vào, đầu ra của sản phẩm; đồng thời hạn chế tình trạng ô nhiễm môi trường làng nghề chung như hiện nay…

Lâm Phùng