(TBMK)-Nhất chi mai – Hoa mai trắng có ưu thế chơi hơn nhiều loài hoa xuân, bởi thế cây cổ kỳ mỹ, sắc hoa trắng ngần như sương tuyết và thoang thoảng mùi thơm. Nhưng mai trắng cũng là cây khó tính, đòi hỏi chăm sóc công phu, nên hiếm người trồng và cũng hiếm nguồn cung hơn so với đào quất giữa thị trường hoa ngày Tết.

Thú chơi mai ngàn xưa

Giới sành chơi Hà Nội ít nhiều đều biết thú chơi xuân với hoa mai trắng (còn gọi Bạch mai, hay Nhất chi mai…) từng đi vào thơ ca Việt từ thời Lý, Trần, Lê.

Nhất chi mai tượng trưng tâm hồn và cốt cách thanh cao, sắc dáng cây tuy mảnh mai mà gân guốc nhuốn màu phong sương cổ kính.

Thiền sư Mãn Giác uyên bác thời Lý, từng để đời duy nhất bài thơ (bài kệ), trong đó 2 câu cuối nhắc đến loài hoa mai trắng.

Mạc vị xuân tàn hoa lạc tận

Ðình tiền tạc dạ nhất chi mai.

Người ta biết nhiều đến bài kệ qua bản dịch của Nhà văn Ngô Tất Tố

Ðừng bảo xuân tàn hoa rụng

Ðêm qua sân trước một cành mai.

Hiểu nôm là “Đừng bảo xuân tàn hoa rụng cả. Vẫn còn một loài Nhất chi mai sân trước đêm qua”.

Cụ Cao Bá Quát có tài thơ khí phách đến độ đương thời phong là Thánh Quát. Sử sách còn lưu trong bài thơ “Nhất chi mai”, vị Thánh thơ này đã thổ lộ tâm tình ngưỡng mộ hoa mai.

Thập tải luân giao cầu cổ kiếm

Nhất sinh đê thủ bái mai hoa

Có nhiều phiên bản dịch là

Mười năm bạn hiếm như gươm báu

Một đời riêng phục có hoa mai.

Cây hoa mai trắng như thế đã đi vào chiều sâu Hà Nội và nước Việt như mỹ tục cao sang ngày Tết, như thú chơi tao nhã ngày Xuân. Có truyện kể Nghệ sĩ nhiếp ảnh Võ An Ninh cùng nhiều văn sỹ hàng năm dõi theo tiết đại hàn trên lịch, cắt cử nhau đi tiền trạm, để ấn định một ngày Tết cùng đạp xe xuôi mãi đến Vườn mai Đông Mỹ, rồi ngủ lại trong lều cỏ cùng vịnh thơ thưởng ngoạn vẻ đẹp kỳ ảo của hoa mai, sương mai…

Một bình, chậu “Mai thế Ngọc Sơn”

Cây mai thế Ngọc Sơn

Mươi năm nay, khi người Hà Nội dần phục hồi thú chơi mai Tết là cũng ngần ấy thời gian, vợ chồng anh chị Ngọc Sơn (phường Tứ Liên, Tây Hồ, Hà Nội) chuyển sang trồng cây mai thế, một nghề tưởng dễ nhưng khi bắt tay vào làm không hề đơn giản.

Trên khắp các vùng hoa Thủ đô, đến nay số người làm cây mai thế thành công không nhiều. Chăm cây mai để nở hoa đúng Tết đã khó, tạo tác cây mai ra nhiều thế dáng lạ như phụ tử, mẫu tử, huynh đệ… còn kỳ công hơn nhiều.

Các ý kiến trong giới cây và hoa cho rằng, thực ra lối chơi cây nghệ thuật ngày trước quan niệm chỉ dùng những cây cổ thụ như tùng, bách, sanh, si….để tạo dáng. Song gần đây, nhiều nghệ nhân trẻ cho rằng không nhất thiết phải là cây có tuổi thọ lâu đời, chỉ là cây mai trắng (nhất chi mai), hay quất cảnh, nếu có kỹ thuật tạo tác, tâm huyết cũng có thể tạo ra một tác phẩm nghệ thuật thực thụ.

Đưa cây mai thế vào bình, lọ và tạo tác dáng thế, anh chị Ngọc Sơn đã làm nên một thương hiệu “Mai thế Ngọc Sơn”, kịp thời đáp ứng phân khúc chơi hoa Tết cao cấp và gợi lại thú chơi Tết tao nhã thuở xưa của người Hà thành.

Vào độ tuổi trung niên, anh chị Ngọc Sơn lại thừa hưởng nhiều kỹ năng người gốc làng nghề hoa Tứ Liên – Nhật Tân, nhưng cũng trải qua bao thử nghiệm thất bại và cả những vụ Tết thất thu, kiên trì theo đuổi nghề trồng mai mới tạo dựng được vườn mai.

Đã trở thành lệ, cứ vào dịp đầu Xuân, các hội đoàn chuyên nghề cây hoa cảnh phường Tứ Liên lại tưng bừng tổ chức ngày hội trưng bày hoa, cây cảnh, trong đó đẹp và lạ mắt nhất là những tác phẩm quất thế, mai thế.

Tham gia ngày hội, chị Nguyễn Kim Ngọc, cho biết: “Mai thế Ngọc Sơn” có 3 khu vườn ươm, vườn  tạo tác dáng thế và riêng vườn mai thành phẩm rộng trên 300m2. Thật mừng năm nay Ngọc Sơn có khoảng 400 – 500 chậu mai thế đẹp, nụ hoa đang bung kịp nở chơi xuân. Thường khách quen chủ yếu đến mua và thuê cây tại vườn. Cây bán từ 500 ngàn đến 25 triệu đồng/cây, tùy dáng thế và cây to nhỏ, còn giá thuê cây chơi qua Tết chỉ tính bằng nửa giá bán…

Ở địa bàn phường Tứ Liên hiện có khoảng 350ha đất bãi ven sông Hồng, trong đó có 17ha trồng cây hoa Tết. Mỗi năm trong vài trăm hộ chuyên làm cây có 50 hộ chủ yếu đưa cây mai, cây quất vào bình và lọ, chăm sóc và tạo thành tác phẩm nghệ thuật với số lượng khoảng 1.000 bình, lọ.

Mai thế vào thơ Xuân 

Từ cái duyên hợp giữa người trồng và chơi mai, các doanh nhân Tập đoàn Phúc Thanh đi tầm hoa xuân đều tìm đến vườn “Mai thế Ngọc Sơn” mua các bình mai thế về trang hoàng tư gia, tặng người thân.

Độc đáo hơn, nét đẹp chơi Nhất chi mai tao nhã một thuở của cha ông đã trở lại thật ấn tượng trong các tiệc rượu, tiệc trà vui đón Tết của Tập đoàn.

Một dịp đón Tết, Tập đoàn Phúc Thanh tổ chức tiệc rượu đầu xuân ở Chung cư Golden Westlake (162A, Hoàng Hoa Thám, Hà Nội). Hôm đó, không gian Tết từ tiền sảnh, lối vào và phòng khách lớn tràn ngập những bình mai thế Ngọc Sơn.

Bên ngoài mưa xuân lành lạnh, nhưng bên trong bữa tiệc vẫn ấm cúng tình người kinh doanh. Trong tiếng đàn tranh và đàn bầu ngân nga, các doanh nhân như gần nhau hơn cùng xướng họa 36 bài thơ Nhất chi mai, gắn vẻ đẹp trượng phu kỳ ảo cây mai thế với triết lý đạo đời muôn mặt của giới doanh nhân.

Tập đoàn Phúc Thanh kinh doanh đa lĩnh vực, với gần 20 công ty thành viên, có trụ sở chính ở khu đô thị Trung Hòa Nhân Chính. Phúc Thanh xây dựng nét riêng văn hóa doanh nghiệp, chủ ý nhân rộng tinh thần Lục hòa đạo Phật, tôn vinh phẩm chất doanh nhân Trí, Dũng, Tâm, Tài, Trung, Tín.

Tâm sự đầu xuân, anh Nguyễn Đức Thanh, Chủ tịch Tập đoàn Phúc Thanh, cho rằng người kinh doanh muốn phát huy hết khả năng, phải biết thanh tâm, tịnh thần mới đủ sáng suốt tư duy công việc. Mỗi khi ngắm nhìn Nhất chi mai, người ta tĩnh tâm liên tưởng các thế cây huyền chi lạc địa, phụ mẫu, quân tử… để rồi cảm tác sự thần diệu vẻ đẹp của loài hoa mai trắng với đời người.

Ví như bài vịnh cây mai thế “Ngũ phúc Phụ tử”.

Ngũ phúc bén duyên phụ tử đài

Lưỡng quý hợp thành nhất chi mai

Xuân hồi hoa khai ân đức vượng

Đáo gia tài lộc phúc trùng lai

Chủ tịch Tập đoàn diễn giải thêm, năm mới ai may mắn có cây mai thế “Ngũ phúc – Phụ tử”, thì trong nhà như luôn có niềm tin tài, phúc, lộc trùng phùng đến cả năm…

Nhất chi mai như thế đã làm phong phú hơn ngày xuân doanh nhân, cỗ vũ tinh thần cho các doanh nghiệp bước vào một năm mới kinh doanh đầy gian khó… Nhìn rộng ra, vẻ đẹp cây hoa mai trong đó có “Mai thế Ngọc Sơn”, đang thăng hoa nét đẹp văn hóa cổ truyền đầu xuân chơi Nhất chi mai, tuy cây mảnh dẻ nhưng cứng cáp, hoa trắng nhỏ nhưng đẹp thuần khiết, mùi thơm nhẹ nhàng mà kín đáo.

Lưu Anh Đoàn