Xây dựng kinh tế biển xanh – trọng điểm cho phát triển bền vững biển Việt Nam

Tại Hội nghị Trung ương 8 (khóa XII) sẽ thảo luận, cho ý kiến về tổng kết 10 năm thực hiện Nghị quyết Trung ương 4 khoá X về Chiến lược biển Việt Nam đến năm 2020. Nhân dịp này, đồng chí Trần Hồng Hà, Ủy viên Trung ương Đảng, Bộ trưởng Bộ TN và MT đã có bài viết “Xây dựng kinh tế biển xanh – trọng điểm cho phát triển bền vững biển Việt Nam”. Trân trọng giới thiệu cùng bạn đọc.
Bộ trưởng Bộ Tài Nguyên và Môi trường Trần Hồng Hà. (Ảnh: HH)

Việt Nam là quốc gia biển, có lịch sử, truyền thống, văn hóa và quá trình dựng nước, giữ nước gắn liền với biển. Biển Đông có vị trí đặc biệt quan trọng về địa chiến lược, chính trị, kinh tế, tự nhiên đối với nước ta. Trong xu thế phát triển mở cửa, đẩy mạnh khai thác các tiềm năng lợi thế của Biển, Ban Chấp hành Trung ương đảng (khóa X) đã ban hành Nghị quyết Nghị quyết số 09-NQ/TW ngày 09/02/2007 về Chiến lược biển Việt Nam đến năm 2020. Đây là chủ trương lớn, có tầm nhìn xa rộng, phù hợp với xu thế chung của thế giới và đáp ứng yêu cầu của sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc.

Qua 10 năm thực hiện Nghị quyết, chúng ta đã đạt được nhiều thành tựu cơ bản, quan trọng, từ tư duy đến nhận thức; từ kinh tế đến đảm bảo quốc phòng, an ninh, đối ngoại, hợp tác quốc tế,…

Tuy nhiên, để Việt Nam trở thành quốc gia biển mạnh trong giai đoạn mới, cần có tư duy đổi mới, đột phá, phù hợp với xu thế chung toàn cầu về phát triển bền vững, hài hoà giữa bảo phát triển và bảo tồn biển, nhằm giải quyết ô nhiễm môi trường xuyên biên giới, biến đổi khí hậu. Trong đó, xây dựng kinh tế biển xanh trên nền tảng tri thức, sáng tạo và tiềm năng tự nhiên đóng vai trò trung tâm. Điều này phải là định hướng chiến lược cho quan điểm, mục tiêu về phát triển bền vững biển Việt Nam trong giai đoạn mới.

Kinh tế biển xanh trên nền tảng bảo tồn đa dạng sinh học, các hệ sinh thái biển 

Hiện nay, những thách thức toàn cầu, đặc biệt suy thoái và ô nhiễm môi trường, suy giảm đa dạng sinh học, biến đổi khí hậu đã và đang đe dọa nghiêm trọng sức khoẻ biển và đại dương trên toàn thế giới cũng như tại Việt Nam. Điều đó đặt ra yêu cầu cấp bách về bảo vệ sức khỏe biển, đại dương vì đại dương khoẻ mạnh. Mục tiêu phát triển của Liên hợp quốc về bảo tồn và sử dụng bền vững biển, đại dương và tài nguyên biển đã trở thành thước đo phát triển của các quốc gia. Hội nghị Bộ trưởng Môi trường của Nhóm 7 nước công nghiệp phát triển (G7) tại Canada trong các ngày 19 và 20/9/2018 vừa qua một lần nữa khẳng định vai trò tối quan trọng của đại dương khoẻ mạnh và bền vững đối với sự thịnh vượng của các quốc gia trên toàn thế giới.

Trong bối cảnh đó, kinh tế biển xanh hiện đã được hầu hết các quốc gia công nhận là giải pháp phát triển bền vững biển và dần đưa thành yêu cầu bắt buộc trong chiến lược, chính sách phát triển. Kinh tế biển xanh được hiểu là “sử dụng bền vững các nguồn tài nguyên biển, đại dương nhằm mục tiêu tăng trưởng kinh tế, cải thiện sinh kế đồng thời bảo tồn sức khoẻ của các hệ sinh thái biển, đại dương” (theo Ngân hàng Thế giới).

Nhìn lại giai đoạn trước đây ở nước ta, có thể thấy mối quan hệ giữa phát triển kinh tế với bảo vệ môi trường biển chưa được gắn kết chặt chẽ, trong một số trường hợp còn tạo ra xung đột. Sức khỏe của các vùng biển của Việt Nam chưa được bảo đảm do chúng ta chưa thể hài hòa giữa khai thác, sử dụng tài nguyên, môi trường biển với công tác bảo vệ, bảo tồn và phục hồi các hệ sinh thái biển, ven biển. Do đó, ô nhiễm môi trường biển có lúc, có nơi vẫn còn diễn ra nghiêm trọng như sự cố môi trường biển tại 04 tỉnh miền Trung; ô nhiễm rác thải nhựa đại dương đã trở thành vấn đề cấp bách; một số tài nguyên biển bị khai thác quá mức, đa dạng sinh học suy giảm; công tác ứng phó với biến đổi khí hậu, nước biển dâng, biển xâm thực còn hạn chế.

Vì vậy, phát triển kinh tế biển xanh vì sức khoẻ biển, đại dương trước hết phải được hiểu theo cách tiếp cận dựa trên nền tảng bảo tồn, phát triển bền vững đa dạng sinh học biển. Cụ thể là phát triển các ngành kinh tế biển cần chuyển từ nền kinh tế khai thác và gây ô nhiễm môi trường sang kinh tế xanh, đầu tư vào vốn tự nhiên trong chuỗi kết nối hữu cơ, từ trong đất liền ra đến biển: giảm thiểu các nguồn gây ô nhiễm môi trường biển ngay từ trong đất liền. Theo đó, việc hạn chế phát triển các ngành sử dụng công nghệ lạc hậu, gây ô nhiễm môi trường kết hợp cơ chế thúc đẩy tái chế, tái sử dụng, nâng cao hiệu quả tài nguyên thông qua mô hình kinh tế tuần hoàn để sản phẩm, phát thải của ngành, lĩnh vực này là tài nguyên đầu vào cho các ngành, lĩnh vực khác sẽ giúp giảm thiểu phát thải ra môi trường, góp phần phòng ngừa, ngăn chặn các nguồn gây ô nhiễm và các sự cố môi trường biển. Tăng cường đầu tư vào giá trị tự nhiên, bảo tồn và phát triển giá trị đa dạng sinh học thông qua mở rộng diện tích và lập mới các khu vực bảo tồn biển, phục hồi các hệ sinh thái tự nhiên, đặc biệt là các rạn san hô, thảm cỏ biển, rừng ngập mặn, rừng phòng hộ ven biển. Nâng cao năng lực dự báo, cảnh báo, chủ động phòng, tránh và giảm nhẹ thiên tai từ biển, thích ứng với biến đổi khí hậu và nước biển dâng. Triển khai đồng bộ các biện pháp phòng, chống biển xâm thực, ngập lụt, xâm nhập mặn do triều cường, nước biển dâng cho các vùng duyên hải.

Đồng thời phải tiến hành tái cơ cấu các ngành kinh tế biển và ven biển dựa trên hệ sinh thái và phù hợp với lợi thế, tiềm năng tự nhiên. Trong đó, cần ưu tiên phát triển các ngành, lĩnh vực như du lịch biển, đảo, năng lượng tái tạo (năng lượng gió, năng lượng dòng chảy thủy triều và năng lượng sóng biển) từng bước đầu tư phát triển công nghệ sinh học biển, dược liệu biển bên cạnh việc thúc đẩy các ngành kinh tế biển truyền thống như kinh tế hàng hải; khai thác dầu khí và các tài nguyên khoáng sản biển; nuôi trồng, khai thác thủy hải sản và phát triển hạ tầng nghề cá; công nghiệp đóng tàu.

Kinh tế biển xanh tăng cường kết nối giữa các hệ sinh thái kinh tế 

Một trong những hạn chế khiến trong những giai đoạn vừa qua, Việt Nam chưa phát huy tối đa lợi thế, tiềm năng là cửa ngõ vươn ra thế giới của các địa phương có biển đó là do chúng ta chưa tạo được chuỗi kết nối giữa các địa phương có biển và các địa phương không có biển, giữa các ngành, các lĩnh vực kinh tế, kết cấu hạ tầng. Chính vì vậy, chúng ta chưa phát triển được các cảng biển mang tầm cỡ quốc tế; một số ngành kinh tế biển mũi nhọn như hàng hải, dầu khí, công nghiệp đóng tàu chưa tận dụng được cơ hội, các tiềm năng lợi thế để phát triển.

Khắc phục hạn chế nêu trên đặt ra yêu cầu phải đổi mới từ nhận thức đến hành động của các cấp, các ngành và toàn xã hội theo hướng phát triển kinh tế biển xanh tiếp cận quản lý tổng hợp, kết nối đồng bộ, hữu cơ như hệ sinh thái tự nhiên: cộng sinh, không làm suy yếu và loại trừ lẫn nhau, vừa hỗ trợ vừa làm động lực thúc đẩy lẫn nhau. Các địa phương có biển cần phát huy tối đa lợi thế, tiềm năng là cửa ngõ vươn ra thế giới, trong khi các địa phương không có biển đóng vai trò hỗ trợ thông qua việc tăng cường phát triển sản xuất hàng hóa phục vụ xuất khẩu. Ngược lại, các địa phương có biển đóng vai trò tạo động lực cho phát triển sản xuất của các địa phương không có biển bằng cách cung cấp các dịch vụ cảng, logistic cho xuất khẩu hàng hóa.

Để đạt được mục tiêu trên, chúng ta cần một quy hoạch mang tính tổng thể, toàn diện, phát huy tối đa lợi thế so sánh về điều kiện tự nhiên, vị trí địa lý, bảo đảm tính kết nối, tránh tình trạng các địa phương, các vùng tự phát cạnh tranh và làm suy yếu lẫn nhau. Có như thế, mới tăng cường được sự gắn kết, tạo thành chuỗi kết nối khép kín, nâng cao giá trị sản phẩm hàng hóa, sức cạnh tranh cho các ngành, các địa phương và các vùng trong cả nước.

Du lịch biển cũng là một trong những ngành kinh tế biển đang phát triển. (Ảnh minh họa: HH)

Kinh tế biển xanh dựa trên xã hội hướng biển, văn hoá sinh thái biển

Một trong những nguyên nhân khiến cho phát triển kinh tế biển ở nước ta trong giai đoạn trước đây còn hạn chế là do chúng ta chưa phát huy hiệu quả bản sắc văn hóa biển; chưa quan tâm đúng mức xây dựng thiết chế văn hóa các vùng biển và ven biển, cũng như chưa hình thành được văn hóa sinh thái biển với sự tham gia của mọi tầng lớp nhân dân.

Phát triển kinh tế biển xanh phải dựa trên nền tảng phát huy hiệu quả bản sắc, giá trị lịch sử và văn hóa dân tộc Việt Nam gắn với biển tại các vùng, miền kết hợp đầu tư xây dựng thiết chế văn hóa các vùng biển và ven biển, thay đổi hành vi ứng xử với biển của toàn xã hội. Theo đó, cần tăng cường nâng cao nhận thức và hành động về ứng xử thân thiện với thiên nhiên, bảo vệ, bảo tồn hệ sinh thái biển nhằm tạo ra môi trường sống phù hợp, đáp ứng nhu cầu của thế hệ hiện tại và tương lai thông qua chuyển đổi các hoạt động liên quan đến xâm hại, tác động đến biển sang bảo vệ, bảo tồn.

Để thu hút sự tham gia của mọi tầng lớp nhân dân, chúng ta cần đảm bảo quyền tiếp cận công bằng, bình đẳng và có trách nhiệm của người dân với biển, đề cao vai trò của phụ nữ trong phát triển bền vững biển. Điều đó phải được thể hiện qua việc tạo sinh kế, phúc lợi cho mọi tầng lớp nhân dân từ biển; khuyến khích, tạo điều kiện để người dân, doanh nghiệp tham gia phát triển các ngành kinh tế biển như du lịch sinh thái, thám hiểm – khoa học, du lịch cộng đồng, gắn với nâng cao trách nhiệm của mọi tổ chức, doanh nghiệp, cộng đồng dân cư và mỗi người dân trong phát triển bền vững biển Việt Nam.

Kinh tế biển xanh lấy khoa học, công nghệ hiện đại, nguồn nhân lực chất lượng cao làm nhân tố đột phá

Trong giai đoạn vừa qua, kinh tế biển Việt Nam chưa phát huy được tiềm năng to lớn của mình là do nguồn nhân lực và đội ngũ cán bộ khoa học công nghệ về biển chưa đáp ứng được yêu cầu về số lượng, chất lượng; trình độ, năng lực khoa học, công nghệ và điều tra cơ bản về biển còn hạn chế so với các nước tiên tiến trong khu vực và thế giới.
Do đó, khoa học, công nghệ hiện đại và nguồn nhân lực biển chất lượng cao chính là nhân tố đột phá để phát triển bền vững biển Việt Nam trong giai đoạn mới. Cụ thể là:

Để vươn ra biển và làm chủ biển, cần phải dựa trên phát triển khoa học, công nghệ, thúc đẩy đổi mới, sáng tạo, tận dụng các thành tựu của cuộc cách mạng công nghiệp 4.0 kết hợp tăng cường điều tra cơ bản biển, đẩy mạnh nghiên cứu, xác lập luận cứ khoa học cho việc hoạch định, hoàn thiện chính sách, pháp luật; ưu tiên đầu tư đánh giá tiềm năng và lợi thế về điều kiện tự nhiên, tài nguyên, hệ sinh thái và các ngành, lĩnh vực kinh tế như hàng hải, chế biến hải sản, nuôi trồng thủy hải sản, năng lượng tái tạo, thông tin và công nghệ số biển, nano biển, sinh dược học biển, thiết bị tự vận hành ngầm…

Đồng thời phải có nguồn nhân lực biển chất lượng cao. Để làm được điều đó, ngay từ bây giờ cần phải chú trọng đầu tư phát triển đội ngũ nhà khoa học, chuyên gia chất lượng cao đáp ứng nhu cầu thị trường và yêu cầu phát triển trong thời kỳ mới. Bên cạnh đó, cần ưu tiên đầu tư cho công tác đào tạo, đào tạo lại nghề cho người dân, bảo đảm nhu cầu lao động của các ngành kinh tế biển khi tiến hành tái cơ cấu các ngành này.

Để hoàn thành mục tiêu Việt Nam trở thành quốc gia biển mạnh, đạt cơ bản các tiêu chí về phát triển bền vững. Trong đó, kinh tế biển xanh đóng vai trò chủ đạo; xây dựng văn hóa sinh thái biển, chủ động ứng phó với biến đổi khí hậu, nước biển dâng; ngăn chặn xu thế ô nhiễm, suy thoái môi trường biển, phục hồi và bảo tồn các hệ sinh thái biển quan trọng trên nền tảng khoa học, công nghệ tiên tiến của cuộc cách mạng 4.0, cần có sự thống nhất tư tưởng, nhận thức về vị trí, vai trò và tầm quan trọng đặc biệt của biển đối với sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc trong toàn Đảng, toàn dân và toàn quân. Phát triển bền vững biển Việt Nam phải được coi là trách nhiệm của cả hệ thống chính trị, quyền và nghĩa vụ của mọi tổ chức, doanh nghiệp, cộng đồng dân cư và mỗi người dân./.

TS. Trần Hồng Hà
                                                          Ủy viên Ban Chấp hành Trung ương Đảng
                                                            Bộ trưởng Bộ Tài nguyên và Môi trường

theo dangcongsan.vn
 

CÓ THỂ BẠN QUAN TÂM

ĐỌC THÊM

  • Xử lý trách nhiệm công an khu vực vụ giết người bỏ xác vào bê tôngXử lý trách nhiệm công an khu vực vụ giết người bỏ…
    Ngày 25/5, lãnh đạo Công an tỉnh Bình Dương cho biết, 4 bị can trong vụ án 2 thi thể người giấu trong bê tông đã bị bắt tạm giam 4 tháng để tiếp tục điều tra. Liên quan đến vụ việc này, lãnh đạo Công an tỉnh cho biết, trong quá trình điều tra […]
  • Hội nghị Trung ương lần thứ 7 khóa XII: Ban hành 3 Nghị quyết về công tác cán bộ,  Tiền lương và bảo hiểm xã hộiHội nghị Trung ương lần thứ 7 khóa XII: Ban hành 3…
    TBMK – Sáng 12/5, tại Hà Nội, dưới sự chủ trì của Tổng Bí thư Nguyễn Phú Trọng, Hội nghị Trung ương lần thứ 7 khóa XII đã hoàn thành toàn bộ nội dung chương trình đề ra. Theo đó, hội nghị đã nhất trí cao ban hành Nghị quyết của Trung ương về tập […]
  • Vụ buôn thuốc ung thư giả ở VN Pharma: Triệu tập hàng trăm người đến phiên xử phúc thẩmVụ buôn thuốc ung thư giả ở VN Pharma: Triệu tập hàng…
    Ngày 10/2, TAND Cấp cao tại TP HCM đưa Nguyễn Minh Hùng (nguyên chủ tịch kiêm tổng giám đốc VN Pharma) và các bị cáo đồng phạm ra xét xử vụ buôn thuốc ung thư giả tại Công ty cổ phần VN Pharma. Triệu tập 200 người liên quan Phiên tòa dự kiến diễn ra […]
  • Thường trực Chính phủ tháo gỡ Khó khăn về đầu tư xây dựngThường trực Chính phủ tháo gỡ Khó khăn về đầu tư xây…
    TBMK – Mới đây, Thường trực Chính phủ đã họp bàn 10 vấn đề quan trọng, nhất là đã nghe Bộ Xây dựng trình bày dự thảo Nghị quyết của Chính phủ về những nhiệm vụ, giải pháp chủ yếu tháo gỡ khó khăn, vướng mắc trong đầu tư xây dựng. Trước đó, tại Hội […]
  • Đừng tẩy chay thịt heoĐừng tẩy chay thịt heo
    (TBMK) – Đến nay dịch tả heo Châu Phi đã đi qua 23 tỉnh thành của nước ta, với hàng chục  ngàn con heo bị tiêu huỷ. Nhiều biện pháp khoanh vùng, phòng ngừa, nhằm ngăn chặn, kiểm soát tốc độ lây lan dịch bệnh đã được triển khai. Tuy nhiên, người tiêu dùng với […]
  • Uỷ ban Thường vụ Quốc hội quyết định việc thành lập thị xã Mỹ Hào thuộc tỉnh Hưng YênUỷ ban Thường vụ Quốc hội quyết định việc thành lập thị…
    Chiều ngày 12/3, thực hiện Chương trình Phiên họp thứ 32, Ủy ban Thường vụ Quốc hội (UBTVQH) xem xét, cho ý kiến về việc thành lập thị xã Mỹ Hào thuộc tỉnh Hưng Yên. Phó Chủ tịch Quốc hội Uông Chu Lưu điều hành nội dung làm việc. Trình bày Tờ trình tại phiên […]
  • Lâm Đồng : Gương sáng học sinh nghèo vượt khó thành công xuất sắcLâm Đồng : Gương sáng học sinh nghèo vượt khó thành công…
    TBMK – Trong kỳ thi học sinh Giỏi cấp THPT năm học 2017-2018 mới đây, THPT Lâm Hà đã đạt được thành tích cao trong kỳ thi học sinh giỏi cấp tỉnh – Một thành công rất đáng ghi nhận: Với “điểm nhấn ấn tượng” 21 giải ở tất cả các môn học cấp THPT, […]
  • Loạt chung cư Hà Nội lọt vào ‘tầm ngắm’ kiểm traLoạt chung cư Hà Nội lọt vào ‘tầm ngắm’ kiểm tra
    Sở Xây dựng Hà Nội vừa ban hành kế hoạch về kiểm tra công tác quản lý nhà nước trong việc quản lý, sử dụng nhà chung cư trên địa bàn TP. Theo kế hoạch kiểm tra của Sở Xây dựng, trong quý II/2020, Đoàn sẽ kiểm tra tại các quận, huyện: Long Biên, Nam […]
  • Sinh viên được nghỉ dài ngày vì dịch virus Corona, nhiều nhà xe tình nguyện chở về quê miễn phíSinh viên được nghỉ dài ngày vì dịch virus Corona, nhiều nhà…
    Tính đến thời điểm hiện tại, hàng trăm trường đại học trên toàn quốc đã ra thông báo cho sinh viên được nghỉ học, hầu hết các trường học đã ra thông báo nghỉ đến hết ngày 9/2. Thậm chí trước những diễn biến phức tạp của dịch viêm đường hô hấp cấp do virus […]
  • Cẩn thận khi mua tiền lì xìCẩn thận khi mua tiền lì xì
    Truy cập vào các trang mạng rao bán tiền lì xì, chúng tôi thấy hầu hết người bán đều thể hiện họ là các shop bán hàng online có địa chỉ đăng ký kinh doanh cụ thể. Thế nhưng, những shop này thực chất chỉ là nơi tập kết các loại tiền lì xì. Tiền […]